Een praktische aanvulling op de cijfers: wat er werkelijk gebeurt wanneer Bitcoin in een Belgisch successiedossier terechtkomt
De vraag die de tarieventabellen niet beantwoorden
Als u zich al verdiept heeft in Bitcoin-erfbelasting in België, heeft u waarschijnlijk al de tarieventabellen gevonden, waaronder onze eigen analyse over hoe Europese belastingtarieven uw digitale nalatenschap beïnvloeden, met België, Frankrijk, Luxemburg en Nederland. Partners en kinderen betalen minder, verre verwanten aanzienlijk meer, en de exacte schijf hangt af van uw regio. Tarieven zijn belangrijk, maar ze vertellen u pas hoeveel belasting van toepassing is nadat twee veel moeilijkere vragen beantwoord zijn: wat bestaat er, en wat is het waard?
Bij een bankrekening of een woning beantwoorden die twee vragen zichzelf. Een notaris vraagt een rekeningoverzicht op; een eigendom wordt getaxeerd. Bij Bitcoin gebeurt geen van beide automatisch. Juist in die kloof schuilt het grootste deel van het reële risico in Belgische successies met crypto.
Stap 1: bewijzen dat de Bitcoin überhaupt bestaat
De Belgische successierechten worden berekend op het volledige wereldwijde vermogen van de overledene, en Bitcoin maakt daar ondubbelzinnig deel van uit. De fiscus behandelt het niet als vrijgesteld of informeel. Maar een bezitting kan alleen belast en geërfd worden als iemand kan aantonen dat ze bestaat.
Hier gedraagt Bitcoin zich totaal anders dan traditioneel vermogen. Er is geen derde partij, geen bank, geen broker, geen register, die uit zichzelf een overzicht van uw bezit naar een notaris stuurt. Als de overledene zijn eigen sleutels beheerde en dit nergens toegankelijk documenteerde, kan de aangegeven waarde van de nalatenschap fout zijn, niet omdat iemand loog, maar omdat niemand wist dat er gezocht moest worden.
In de praktijk betekent dit dat de executeur of notaris die de successie behandelt, een van deze twee zaken nodig heeft:
- Direct bewijs: walletadressen, rekeningoverzichten van exchanges, of een gedocumenteerd bewaarplan dat de overledene heeft nagelaten.
- Indirect bewijs: transactiegeschiedenis, e-mailgegevens, KYC-accounts bij exchanges, of andere digitale sporen die het bestaan van bezittingen aantonen.
Diensten die specifiek zijn ontworpen om dit beeld te reconstrueren, zoals de audit van e-mailgeschiedenis door CryptoLegacy Scanner naar activiteit op exchanges en wallets, bestaan precies omdat deze stap zo vaak stilzwijgend faalt. Een nalatenschap kan afgehandeld, belast en afgesloten worden terwijl een wallet met een aanzienlijke waarde onaangeroerd blijft, simpelweg omdat niemand in het successiedossier wist dat die bestond.
Stap 2: correct waarderen (en op de juiste datum)
Zodra Bitcoin-bezit is vastgesteld, vereisen de Belgische successierechten een waardering op de datum van overlijden, niet op de datum waarop de aangifte wordt ingediend, niet op de datum waarop de executeur de wallet ontdekt, en zeker geen gemiddelde over een willekeurige periode. Gezien de volatiliteit van Bitcoin kan het verschil tussen de overlijdensdatum en de aangiftedatum een aanzienlijke schommeling in de belastbare waarde betekenen, in beide richtingen.
Dit brengt twee praktische verplichtingen met zich mee:
- De exacte waarderingsdatum en gebruikte bron documenteren. De Belgische fiscus verwacht een verdedigbare methodiek, doorgaans de slotkoers op een erkende exchange op de overlijdensdatum, omgerekend naar EUR. Een schatting die maanden later uit het geheugen wordt samengesteld, houdt geen stand bij controle.
- Elk bezit apart waarderen als het over meerdere wallets of exchanges verspreid is. Bitcoin verspreid over verschillende adressen of platformen moet nog steeds consistent worden samengevoegd en gewaardeerd, lastiger dan het klinkt zodra cold storage, exchange-accounts en eventuele leen- of stakingposities allemaal meespelen.
Onderaangifte, zelfs onbedoeld, door onvolledige administratie, heeft reële gevolgen: boetes, interesten, en in ernstigere gevallen een onderzoek dat ver voorbij de crypto-bezittingen zelf reikt.
Stap 3: begrijpen wat DAC8 verandert
De Belgische successierechten op Bitcoin steunden voorheen bijna volledig op vrijwillige aangifte. De nalatenschap gaf aan wat bekend was, en handhaving hing af van de eerlijkheid en volledigheid van die aangifte. DAC8, de EU-richtlijn die de automatische uitwisseling van informatie uitbreidt naar aanbieders van cryptodiensten, verandert dat fundament.
Onder DAC8 zijn crypto-exchanges en dienstverleners die in de EU actief zijn, verplicht om rekening- en transactiegegevens te melden aan de belastingdiensten, vergelijkbaar met hoe banken dit al lang doen binnen bestaande kaders voor informatie-uitwisseling. Voor successies heeft dit een directe implicatie: een nalatenschap die nalaat crypto-bezit op een gereguleerde exchange aan te geven, wordt steeds vaker opgemerkt door een gegevensmismatch, niet enkel bij een controle.
Dit geldt niet op dezelfde manier voor Bitcoin die werkelijk in eigen beheer wordt gehouden zonder spoor op een exchange. DAC8 rapporteert wat gereguleerde platformen weten, niet wat in een ongedocumenteerde cold wallet ligt. Maar het betekent wel dat de aanname "niemand zal het ooit weten", waarop sommige nalatenschappen zich historisch baseerden voor crypto op exchanges, niet langer opgaat. Voor executeurs en erfgenamen is de praktische conclusie eenvoudig: behandel crypto-bezit op exchanges als reeds zichtbaar voor de belastingdienst, want in de meeste gevallen is dat ook zo.
Wat erfgenamen daadwerkelijk moeten doen
Zonder de belastingtheorie ziet de praktische volgorde voor een Belgische nalatenschap met Bitcoin er zo uit:
- Vaststellen wat er bestaat, via documentatie die de overledene naliet, of een systematisch digitaal forensisch onderzoek als die ontbreekt.
- Waarderen op de overlijdensdatum, met een gedocumenteerde, verdedigbare bron voor de gebruikte koers.
- Aangeven in de successieaangifte naast traditionele bezittingen, met toepassing van het geldende regionale tarief op basis van de verwantschap van de erfgenaam met de overledene.
- Het toegangsprobleem gescheiden houden van het belastingprobleem. Zelfs correct aangegeven en belaste Bitcoin is waardeloos voor een erfgenaam die de private keys niet kan recupereren. Waardering en successierechten vormen slechts de helft van de uitdaging; veilige, gestructureerde toegang is de andere helft.
Dat vierde punt is precies waar in de praktijk de meeste mislukkingen ontstaan. De Belgische fiscus is steeds beter in staat om te weten dat Bitcoin deel uitmaakte van een nalatenschap. Of de erfgenamen die Bitcoin daadwerkelijk kunnen bereiken, is een volledig andere vraag, en die zal geen enkele tarieventabel ooit voor u beantwoorden.
Bitcoin-erfbelasting in België is niet zomaar een percentage. Het is een keten van correcte documentatie, tijdige waardering, en veilige toegang, en het volstaat dat één schakel breekt om een juridisch correcte successie toch te laten eindigen in een definitief verlies.