Deze nota is bestemd voor notarissen en hun medewerkers die in een nalatenschap met cryptomunten worden geconfronteerd.
Zij behandelt uitsluitend de technische aspecten: identificatie van de tegoeden, materiële voorzorgen en waarderingsmethode. Vragen van erfrecht en fiscaliteit behoren tot uw beoordeling en komen hier niet aan bod.
1. Wijze van aanhouden: platform of eigen beheer
De eerste vaststelling betreft de wijze van aanhouden, waarvan alle verdere verrichtingen afhangen.
Aangehouden op een platform (Kraken, Bitvavo, Coinbase, Bitstamp en andere). Er is een geïdentificeerde tegenpartij, een rekening op naam van de overledene, een KYC-identificatie en een procedure bij overlijden. De situatie leunt aan bij die van een in het buitenland aangehouden rekening. De notaris kan het platform aanschrijven, de overlijdensakte en de akte van erfopvolging voorleggen, en een overzicht van de tegoeden verkrijgen.
Aangehouden in eigen beheer. Er is geen tegenpartij, geen dienst die kan worden gevat en geen procedure. De toegang berust uitsluitend op een herstelzin, bestaande uit twaalf of vierentwintig gangbare woorden, doorgaans op papier genoteerd of in metaal geslagen. Die woorden vormen het actief zelf. Bij het ontbreken ervan, en zonder back-up, blijven de tegoeden zichtbaar op de blockchain maar worden zij definitief onbereikbaar. Geen enkele dienstverlener, rechtscollege of administratieve overheid beschikt over een middel om daaraan te verhelpen.
Beide wijzen van aanhouden komen vaak samen voor in eenzelfde nalatenschap.
2. Aanwijzingen voor de aanwezigheid van cryptomunten
In volgorde van betrouwbaarheid:
- Bankoverschrijvingen naar of van een handelsplatform. Sterkste aanwijzing, en zichtbaar op de rekeninguittreksels.
- Toestel ter grootte van een usb-stick of een kleine kaartlezer, doorgaans van het merk Ledger, Trezor, BitBox of Coldcard.
- Lijst woorden, handgeschreven, afgedrukt of gegraveerd in een metalen plaat, bestaande uit twaalf of vierentwintig termen zonder verdere context.
- Elektronische correspondentie van een handelsplatform, met inbegrip van eenvoudige aanmeldmeldingen.
- Authenticatie-app geïnstalleerd op de telefoon van de overledene.
- Belastingaangifte waarin in het buitenland aangehouden rekeningen worden vermeld.
Een onverklaarde overschrijving naar een platform, ook een oudere, verantwoordt nader onderzoek wanneer elke andere aanwijzing ontbreekt.
3. Te vermijden handelingen
De in de praktijk vastgestelde verliezen doen zich meestal voor in de dagen na de ontdekking, naar aanleiding van te goeder trouw ondernomen stappen.
De toestellen niet terugzetten naar de fabrieksinstellingen, en dit evenmin door een derde laten doen. Een toestel dat wordt gewist terwijl de herstelzin onvindbaar blijft, leidt tot het definitieve verlies van de tegoeden.
De herstelzin niet invoeren op een website of in een toepassing. Geen enkele legitieme dienst vraagt daarom. Elke pagina die om die invoer verzoekt, gaat onmiddellijk over tot overdracht van de tegoeden.
De zin niet fotograferen, noch bewaren in een onlineopslagruimte, een e-mailbericht of een wachtwoordmanager. Hij dient op zijn oorspronkelijke drager te blijven.
Geen enkele overdracht van tegoeden verrichten bij wijze van bewarende maatregel. Een overdracht is onomkeerbaar: er is geen instelling die kan worden aangesproken en geen verrichting die kan worden teruggedraaid. Tegoeden die in een portefeuille bewaard blijven, lopen geen risico door tijdsverloop.
Ongevraagde aanbiedingen tot recuperatie afwijzen. Aangezien overlijdensberichten en akten van erfopvolging openbaar zijn, bieden derden erfgenamen tegen vergoeding de recuperatie van cryptotegoeden aan. Een verdwenen herstelzin kan door niemand worden gereconstrueerd: dergelijke benaderingen vormen een poging tot toe-eigening.
Uit een toestel dat niet meer opstart niet afleiden dat het zonder inhoud is. De toestand van de batterij staat los van de tegoeden.
4. Bewaring van de aangetroffen dragers
In de kluis van het kantoor of in een bankkluis te plaatsen:
- de toestellen, in de staat waarin zij zijn aangetroffen, zonder poging tot ontgrendeling;
- elke drager met een lijst woorden;
- telefoons, computers en tablets, niet gewist;
- handgeschreven notities en enveloppen met instructies.
Het verdient aanbeveling een inventaris van de aangetroffen dragers op te maken, zonder de termen van de herstelzin in het dossier over te nemen.
5. Waardering op de dag van overlijden
Cryptomunten worden gewaardeerd op de dag van overlijden, zoals de overige bestanddelen van het actief. De moeilijkheid is eigen aan deze categorie van tegoeden: de markten werken ononderbroken, zeven dagen op zeven en zonder feestdagen, zodat er geen openingskoers en geen slotkoers bestaat waarnaar kan worden verwezen. De koers verschilt bovendien van platform tot platform, doorgaans in beperkte mate.
Bij gebreke van een wettelijke conventie dient er een te worden gekozen, gedocumenteerd en eenvormig toegepast op het volledige dossier:
- Een referentietijdstip bepalen op de dag van overlijden, bijvoorbeeld 00:00 UTC, en dat op elke lijn toepassen. Een volumegewogen gemiddelde over de vierentwintig uur van die dag vormt een even verdedigbaar alternatief, dat minder gevoelig is voor volatiliteit binnen de dag.
- Eén bron aanhouden voor de volledige aangifte: een bepaald platform, of een gepubliceerde referentie-index.
- Het bewijs bij het dossier voegen: schermafdruk of export met tijdstempel van de weerhouden koers.
- Hoeveelheid en eenheid vermelden los van het bedrag in euro. Een lijn leest als "0,7421 BTC", en niet als een op zichzelf staand bedrag.
De vraag zal door de erfgenamen worden gesteld: tussen de dag van overlijden en de betaling van de rechten kan de waarde in aanzienlijke mate zijn gewijzigd, zowel opwaarts als neerwaarts. De waarderingsbasis blijft die van de dag van overlijden.
6. Vermeldingen in de aangifte van nalatenschap
Voor elke positie:
- het actief en de exacte hoeveelheid;
- de weerhouden eenheidswaarde, de bron en het tijdstip;
- de wijze van aanhouden: bij naam aangeduid platform, of eigen beheer;
- wat een platform betreft, de identificatie ervan en het land van vestiging.
7. Aandachtspunten
Deze punten behoren tot uw beoordeling. Zij worden vermeld omdat zij geregeld over het hoofd worden gezien.
- Het toepasselijke tarief hangt af van het gewest van de fiscale woonplaats van de overledene. De tarieven verschillen tussen het Vlaamse Gewest, het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en het Waalse Gewest, en worden geregeld gewijzigd.
- Rekeningen geopend bij in het buitenland gevestigde platformen kunnen onder de aangifteverplichtingen inzake buitenlandse rekeningen vallen. Aangezien de stand van zaken is geëvolueerd, is het aangewezen de huidige positie na te gaan.
- De reserve geldt voor deze activa zoals voor de overige, wat hun voorafgaande waardering veronderstelt.
8. Afwezigheid van toegangssleutel
Het kan noodzakelijk zijn de erfgenamen hierover in te lichten. Wanneer de herstelzin is verdwenen en geen back-up werd aangelegd, zijn de tegoeden definitief verloren. Zij blijven publiek raadpleegbaar op de blockchain, omstandigheid die het verlies moeilijker aanvaardbaar maakt, zonder dat iemand er nog over kan beschikken.
Blijft een vraag die u toekomt: de behandeling in de aangifte van een identificeerbaar maar onbereikbaar actief, en de waarde die daaraan dient te worden toegekend.
Nakamoto.be treedt op voor het technische luik van nalatenschappen met cryptomunten, ter ondersteuning van de notaris die het dossier behandelt. Wij houden geen sleutels, gelden of activa aan, en verstrekken geen juridisch of fiscaal advies.
Voor een vraag over een lopend dossier: [email protected].
Document van technische aard. Het vormt geen juridisch advies en geen fiscaal advies.
