Deze nota sluit aan op de praktische nota voor de Belgische notaris, waarin wordt uiteengezet hoe cryptoactiva worden aangehouden, waaraan hun aanwezigheid te herkennen is en hoe zij worden gewaardeerd. Zij behandelt de situatie die daarop volgt: er is een voorwerp gevonden, het ligt op het bureau, en er moet deze week iets mee gebeuren.
Zij betreft uitsluitend de technische aspecten. De termijn, de vermeldingen in de aangifte en de positie van de erfgenamen behoren tot uw eigen beoordeling.
1. De termijn is kort, en gaat grotendeels op aan wachten
De gewone termijn voor het indienen van de aangifte bedraagt vier maanden bij een overlijden in België, onder voorbehoud van de gevallen en verlengingen die u zelf vaststelt. Wat voor het technische werk telt, is de wijze waarop die termijn opgaat.
Het technische onderzoek neemt er vrijwel niets van in beslag: het is een kwestie van uren. De termijn gaat op aan het wachten op derden: een platform dat antwoordt op een schriftelijk verzoek, een nabestaande die een nota in een ander huis terugvindt, een medeondertekenaar die eerst geïdentificeerd en vervolgens bereikt moet worden. Die wachttijden volgen elkaar op in plaats van samen te lopen wanneer er laat mee begonnen wordt.
Het praktische gevolg is dat het identificatiewerk de eerste dagen al aangevat hoort te worden, ook wanneer het dossier verder niet dringend is, omdat het bepaalt wat aan wie gevraagd moet worden.
2. Wat het voorwerp is, vóór enige andere beslissing
Vier voorwerpen komen geregeld voor, en zij zijn niet gelijkwaardig. Vaststellen welk ervan aanwezig is, bepaalt al het overige.
Een toestel, ter grootte van een USB-stick of een kleine kaartlezer, doorgaans van het merk Ledger, Trezor, BitBox of Coldcard. Het is de moeite dit met zoveel woorden te stellen, want het misverstand is wijdverbreid: het toestel bevat geen cryptoactiva. Het bevat een sleutel, die op haar beurt is afgeleid van de seed phrase. Een toestel zonder die woorden is van beperkt nut. De woorden zonder het toestel geven volledige toegang.
Een lijst woorden, twaalf of vierentwintig, met de hand geschreven, gedrukt of in metaal geslagen. Dit is het actief zelf. Het vraagt de voorzorgen die voor effecten aan toonder gelden, en hoort niet in het dossier overgeschreven te worden.
Een lange reeks tekens, of een QR-code, op papier. Dit kan een private sleutel zijn, een versleutelde back-up, of een door walletsoftware geëxporteerd bestand. De drie worden verschillend behandeld en zijn op het zicht niet te onderscheiden.
Een reeks die begint met een kort voorvoegsel zoals bc1, 1 of 3, soms op een kaartje gedrukt. Dit is een adres, geen sleutel. Het verleent geen enkele toegang. Het nut ervan ligt elders: het laat toe de tegoeden te lezen, waarover afdeling 5 handelt.
3. Twee gebreken waardoor een gevulde wallet leeg lijkt
Deze twee omstandigheden zijn het die families in de weg staan die verder alles correct hebben gedaan. Beide leveren hetzelfde beeld op: een seed phrase die wordt aanvaard en een wallet opent waarin niets staat.
Een bijkomende passphrase. Sommige houders voegen een eigen woord of zin toe bovenop de vierentwintig woorden, een mogelijkheid die de meeste toestellen bieden en die soms een vijfentwintigste woord wordt genoemd. De woorden alleen openen dan een echte maar lege wallet. De gevulde wallet wordt enkel bereikt met de passphrase, die niet bij de woorden wordt bewaard en vaak alleen in het geheugen van de overledene bestond.
Een niet-standaard afleidingspad. Dezelfde seed phrase, geopend met andere walletsoftware, kan een andere reeks adressen opleveren. Oudere wallets en bepaalde minder verspreide software volgen hun eigen indeling. De woorden kloppen, de wallet opent, en de tegoeden verschijnen niet.
De conclusie is in beide gevallen dezelfde, en verdient het in het dossier te worden vastgelegd: een lege wallet bewijst geen lege nalatenschap. Vooraleer daartoe te besluiten, hoort de oorspronkelijk gebruikte software te worden geïdentificeerd en het bestaan van een bijkomende passphrase te worden nagegaan.
4. Wat aan de familie te vragen, en wat hun niet te laten doen
Nuttig vast te stellen, en doorgaans bij iemand bekend:
- of er sprake is geweest van een bijkomend woord of een bijkomende zin, in welke bewoordingen ook;
- welke toepassing of welk toestel werd gebruikt, bij naam indien mogelijk;
- of er elders een geschreven nota bestaat, in het bijzonder in een bankkluis;
- of een andere persoon een deel van de toegang aanhoudt, wat bij gedeelde opzetten voorkomt;
- welk e-mailadres de correspondentie van platformen ontving.
Hun niet te vragen, en het is de moeite dit uitdrukkelijk te zeggen, want deze stappen worden te goeder trouw gezet en de verliezen zijn onomkeerbaar:
- de seed phrase invoeren op een website of in een toepassing die aanbiedt ze na te kijken of te herstellen;
- een toestel resetten, of het door een derde laten resetten;
- de tegoeden elders naartoe overboeken om ze veilig te stellen;
- de woorden fotograferen, of ze in een e-mail of een wachtwoordbeheerder plaatsen.
5. Wat vastgesteld kan worden zonder enige toegang
Dit is het minst bekende punt, en het wijzigt de volgorde van de werkzaamheden.
Wanneer een adres beschikbaar is, kunnen het saldo en de volledige geschiedenis van de eraan verbonden verrichtingen in het openbare register worden gelezen, door om het even wie, zonder enige sleutel en zonder het toestel aan te raken. Wanneer een extended public key beschikbaar is, die bepaalde wallets voor raadpleging exporteren, kan de volledige wallet op dezelfde wijze worden gelezen.
Daaruit volgen twee gevolgen. De waarderingselementen op de datum van overlijden kunnen worden verzameld nog vóór de toegangsvraag beslecht is. En het bestaan van tegoeden kan worden vastgesteld, of uitgesloten, zonder het risico dat elke manipulatie van de woorden meebrengt.
6. De volgorde die werkt
- De voorwerpen veilig bewaren, in de staat waarin zij zijn aangetroffen.
- Vaststellen welk van de vier voorwerpen uit afdeling 2 aanwezig is.
- De tegoeden in het openbare register lezen, wanneer een adres of een extended public key beschikbaar is.
- De platformen aanschrijven, aangezien hun antwoord het langst op zich laat wachten.
- De vragen uit afdeling 4 aan de familie stellen.
- De toegangsvraag als laatste aanpakken, wanneer bekend is wat op het spel staat.
Punt 6 is bewust gekozen. Het manipuleren van de seed phrase draagt het volledige risico van het dossier, en gebeurt beter wanneer de waarde bekend is en de passphrasevraag al beslecht.
Nakamoto.be staat bij op de technische aspecten van nalatenschappen met cryptoactiva, ter ondersteuning van de notaris die het dossier behandelt. Wij houden geen sleutels, geen gelden en geen tegoeden aan, en wij geven geen juridisch of fiscaal advies.
Vragen van de hierboven beschreven aard kunnen per e-mail worden gericht aan [email protected], met vermelding van de dossierreferentie en van wat is aangetroffen. Wanneer een toestel of een lijst woorden is ontdekt en de situatie onduidelijk is, vraagt men beter vóór enige manipulatie dan erna.
